Een nieuw onderzoek van Verian, uitgevoerd in opdracht van de Rijksoverheid, laat zien dat Nederlanders kwetsbaarder zijn voor online oplichting dan ze zelf denken. Hoewel de helft van de bevolking zegt goed of zeer goed te zijn in het herkennen van online misleiding, blijkt in de praktijk dat slechts 6 procent dit consequent weet te onderscheiden. Negen op de tien Nederlanders trappen soms toch in nepberichten.
De overheid waarschuwt dat technologische ontwikkelingen, zoals kunstmatige intelligentie, het onderscheid tussen echt en nep verder vertroebelen. Bijna een derde van de Nederlanders (32%) maakt zich zorgen online opgelicht te worden. Met de campagne Laat je niet interneppen vraagt de Rijksoverheid opnieuw aandacht voor de risico’s.
Grote kloof tussen zelfvertrouwen en werkelijkheid
Uit het onderzoek blijkt dat 42 procent van de Nederlanders zichzelf overschat bij het herkennen van online-oplichting. Vooral mensen onder de 34 jaar blijken kwetsbaar: zij beoordelen nepberichten vaker als betrouwbaar en klikken sneller op verdachte links, terwijl ze tegelijkertijd vaker zeggen oplichting goed te kunnen herkennen.
“Online oplichting is steeds moeilijker herkenbaar. Juist omdat het verschil tussen echt en nét echt zo klein is, lopen we meer risico dan we denken,” zegt Foort van Oosten, minister van Justitie en Veiligheid.
Deepfake overtuigde helft van de deelnemers
Voor het onderzoek kregen deelnemers realistische voorbeelden te zien van e-mails, sms’jes, WhatsApp-berichten, websites en social media-video’s. De helft zag echte varianten, de andere helft slimme nepversies waarin technieken van social engineering waren verwerkt.
Een van de meest opvallende oefeningen was een deepfake-video van illusionist Victor Mids. De helft van alle deelnemers merkte niet dat de video nep was. “Net als bij illusies ziet je brein iets dat logisch lijkt, waardoor je een verkeerde aanname doet,” aldus Mids. “Het was schokkend om te zien hoe overtuigend de deepfake was.”
Technologische ontwikkelingen vergroten risico’s
Drie op de vier Nederlanders verwacht dat nieuwe technologieën oplichting nóg moeilijker herkenbaar maken. Online criminelen gebruiken steeds vaker gelekte persoonsgegevens, realistische visuals en AI-gegenereerde video’s om hyperpersoonlijke misleiding te maken.
Cybercrime-specialist Yoanne Spoormans van de politie benadrukt het belang van alertheid: “Oplichters zetten aan tot haast, zodat je minder kritisch nadenkt. Bouw altijd tijd in om afzender en feiten te controleren. Twijfel je? Klik weg. En ben je toch opgelicht, doe dan altijd aangifte.”
Campagne roept op tot ‘3 tellen check’
Met de campagne Laat je niet interneppen roept de Rijksoverheid Nederlanders op om altijd drie tellen te wachten voordat ze op een link klikken of gegevens delen. De campagne moet mensen helpen signalen van online misleiding te herkennen en zo oplichting te voorkomen.
Relevante artikelen:
https://checkon.nl/rijksoverheid-waarschuwt-voor-toenemend-aantal-nepberichten-van-bezorgdiensten/
