Arnhem – Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden heeft twee eigenaren van een zorgboerderij veroordeeld tot een gevangenisstraf van vier jaar. Het gaat om een man van 38 jaar en een man van 65 jaar die gedurende meerdere jaren bewoners van hun zorgboerderij stelselmatig hebben mishandeld en vernederd.
De zorgboerderij bood opvang aan mensen met een verstandelijke beperking, vaak in combinatie met gedragsproblemen, psychiatrische aandoeningen en lichamelijke beperkingen. De verdachten waren zowel leidinggevenden als zorgverleners en hadden daarmee een grote mate van macht en verantwoordelijkheid over de bewoners.
De misstanden bij de zorgboerderij kwamen eind 2022 aan het licht door het televisieprogramma Undercover in Nederland van Alberto Stegeman.
Structureel geweld en vernedering
Volgens het hof hebben de verdachten zich niet alleen zelf schuldig gemaakt aan mishandelingen, maar ook een bedrijfscultuur gecreëerd waarin straffen en vernederen normaal werd gevonden. Zij hebben gedoogd en zelfs aangemoedigd dat medewerkers bewoners op dezelfde wijze behandelden. De mishandelingen vonden plaats over een lange periode en betroffen meerdere bewoners.
Juridische beoordeling
Het hof heeft bij de beoordeling onder meer gekeken naar de vraag welke handelingen bewezen konden worden, of sprake was van medeplegen en of de mishandelingen met voorbedachte raad zijn gepleegd. Ook speelde de juridische afbakening van het begrip mishandeling een belangrijke rol.
Omdat veel bewoners niet in staat waren zich goed te uiten, was het niet altijd mogelijk vast te stellen of zij pijn of letsel hebben ervaren. Het hof benadrukt echter dat ook gedragingen die een hevig onlustgevoel veroorzaken – zoals een ongemakkelijk, naar of vervelend lichamelijk gevoel – juridisch als mishandeling kunnen gelden, mits er een lichamelijk element aanwezig is. In de meeste gevallen achtte het hof dit bewezen.
Afwijking van oordeel rechtbank
In tegenstelling tot de rechtbank oordeelde het hof dat niet alle verweten gedragingen bewezen konden worden en dat een deel daarvan juridisch niet als mishandeling kan worden aangemerkt. Ook stelde het hof vast dat slechts bij een beperkt aantal mishandelingen sprake was van voorbedachte raad. Daarnaast kon niet worden bewezen dat de mishandelingen bij een van de bewoners hebben geleid tot zwaar lichamelijk letsel.
Desondanks acht het hof het grootste deel van de gedragingen wel degelijk mishandeling. De verdachten zijn daarvoor verantwoordelijk, ook als zij de handelingen niet zelf uitvoerden, omdat zij de cultuur van straffen en vernederen hebben bedacht en uitgedragen binnen de organisatie.
Vier jaar gevangenisstraf en beroepsverbod
Het hof legt beide verdachten een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van vier jaar op. Volgens het hof is alleen een langdurige celstraf passend bij de ernst van de feiten. Kwetsbare en ernstig gehandicapte bewoners, volledig afhankelijk van zorg, zijn jarenlang systematisch mishandeld en vernederd en konden zich niet verweren. Dat dit alles plaatsvond in een professionele zorgsetting maakt de zaak volgens het hof extra ernstig.
Bij de strafoplegging is in beperkte mate rekening gehouden met de grote media-aandacht rond de zaak en het feit dat persoonsgegevens van de verdachten openbaar zijn gedeeld, waarbij sommigen het recht in eigen hand namen. Naast de gevangenisstraf hebben de verdachten een beroepsverbod opgelegd gekregen. Ook moeten zij schadevergoedingen betalen aan een deel van de slachtoffers.
