De ziekte van Alzheimer begint mogelijk niet in de hersenen, maar elders in het lichaam. De ontdekking van Deense wetenschappers kan het onderzoek naar behandelingen ingrijpend veranderen. Experts spreken van een hoopvolle ontwikkeling, maar waarschuwen dat er nog veel onduidelijk is.
Nieuwe kijk op ontstaan van Alzheimer
Onderzoekers van de Universiteit van Kopenhagen hebben ontdekt dat genetische risicofactoren voor Alzheimer opvallend vaak voorkomen buiten de hersenen. In een grootschalige studie analyseerden zij miljoenen cellen uit tientallen lichaamsdelen en hersengebieden die betrokken zijn bij het immuunsysteem.
Tot hun verrassing bleken de zogenoemde risicogenen niet vooral in de hersenen aanwezig, maar juist in organen zoals de huid, darmen en longen. Dat wijst erop dat Alzheimer mogelijk al veel eerder in het lichaam begint, lang voordat de eerste geheugenproblemen zichtbaar worden.
Volgens deskundigen opent deze bevinding een nieuwe richting in het onderzoek naar dementie. Tot nu toe lag de focus vooral op behandelingen die direct in de hersenen werken, maar mogelijk moet ook het immuunsysteem een centrale rol krijgen.
Rol van het immuunsysteem steeds duidelijker
De resultaten sluiten aan bij een bredere trend in wetenschappelijk onderzoek. Steeds vaker wordt gekeken naar de rol van het immuunsysteem bij het ontstaan van Alzheimer. Er zijn aanwijzingen dat mensen met ontstekingen, zoals longontsteking of darmproblemen, later een verhoogd risico hebben op dementie.
Toch betekent dit niet dat zulke aandoeningen direct Alzheimer veroorzaken. Experts benadrukken dat de ziekte complex is en waarschijnlijk ontstaat door een combinatie van factoren. Wel lijkt duidelijk dat verstoringen in het immuunsysteem invloed hebben op processen in de hersenen.
Een mogelijke verklaring ligt in de bescherming van de hersenen. Normaal gesproken voorkomt een natuurlijke barrière dat schadelijke stoffen uit het bloed de hersenen binnendringen. Onderzoekers vermoeden dat deze bescherming met het ouder worden kan verzwakken, waardoor schadelijke eiwitten en immuuncellen alsnog in de hersenen terechtkomen.
Medicijnonderzoek in stroomversnelling
De nieuwe inzichten zorgen voor optimisme in de zoektocht naar behandelingen. Wereldwijd lopen inmiddels meer dan 180 onderzoeken naar medicijnen tegen Alzheimer, waarvan een groeiend aantal zich richt op het immuunsysteem.
Eerdere studies laten al zien dat deze aanpak potentie heeft. Zo bleek uit onderzoek dat een vaccin tegen gordelroos mogelijk het risico op dementie kan verlagen. Dat soort bevindingen versterken het idee dat het lichaam als geheel een rol speelt bij het ontstaan van Alzheimer.
Hoopvol, maar nog lange weg te gaan
Hoewel de ontdekking nieuwe perspectieven biedt, temperen experts de verwachtingen. De ontwikkeling van nieuwe medicijnen duurt vaak jaren, en Alzheimer kent verschillende vormen die niet allemaal op dezelfde manier behandeld kunnen worden.
De komende tijd zal onderzoek zich vooral richten op de wisselwerking tussen lichaam en brein. Als wetenschappers beter begrijpen hoe het immuunsysteem bijdraagt aan Alzheimer, kan dat uiteindelijk leiden tot effectievere behandelingen – mogelijk zelfs voordat de ziekte zich in de hersenen manifesteert.
