In de afgelopen tien jaar hebben migratie en mobiliteit de grote steden van Europa ingrijpend veranderd. Amsterdam, Brussel, Hamburg, Barcelona, Milaan en Parijs groeien sneller dan ooit, en dat heeft zichtbare gevolgen voor de leefomgeving, de openbare orde en de perceptie van veiligheid.
Officiële cijfers geven een overzicht van migratiestromen en criminaliteitsstatistieken, maar bewoners en lokale professionals ervaren iets dat beduidend scherper en complexer is dan wat de meeste rapporten laten zien. In talloze Europese steden zegt men achteraf: de schaal en impact van migratie zijn onderschat, en het beleid heeft onvoldoende capaciteit om de realiteit te beheersen.
Bij elke kop vind je een bronvermelding naar de informatie zoals naar voren kwam in ons onderzoek. Met cijfers en feiten. Onderaan dit onderzoeksrapport kun je alle bronnen die gebruikt zijn nogmaals terug vinden in een handig overzicht, op volgorde.
Migratiegroei: niet tijdelijk, maar structureel
Sinds 2015 is migratie geen tijdelijke piek meer, maar een structurele factor in de demografische ontwikkeling van heel Europa. In 2023 kwamen er volgens Eurostat zo’n 4,4 miljoen immigranten uit niet-EU-landen naar de EU, een maximale omvang die nog steeds hoog blijft, ook al lag het iets lager dan in 2022.
De totale groep mensen die buiten de EU is geboren groeide tussen 2010 en 2024 van zo’n 41 miljoen naar meer dan 63 miljoen, oftewel van circa 10 % tot 14,1 % van de totale EU-bevolking. Duitsland speelt daarin een centrale rol: het aandeel buitenlandse-geborenen steeg er naar ongeveer 20,9 % in 2024.
Van alle 449,3 miljoen inwoners in de EU was in 2024 ongeveer 6,4 % geen EU-burger, oftewel circa 28,9 miljoen mensen.
Belangrijk: dit zijn EU-brede cijfers. In steden liggen de percentages migranten vaak veel hoger dan het nationale gemiddelde, wat lokale druk aanzienlijk vergroot ten opzichte van landelijke cijfers.
Stedelijke realiteit: migratieconcentratie die lokale systemen onder druk zet
Amsterdam – relatief stiller, maar druk neemt toe
In Amsterdam heeft een zeer groot deel van de bevolking een migratieachtergrond. Zowel mensen die zelf in het buitenland zijn geboren als mensen van wie één of beide ouders dat zijn. De exacte cijfers verschillen per definities, maar volgens CBS-data was in 2023 37,1 % van de Amsterdamse inwoners geboren buiten Nederland, terwijl het percentage met migratieachtergrond (inclusief tweede generatie) veel hoger ligt.
In de perceptie van buurtbewoners en kleine ondernemers is het effect van deze concentratie echter sterker dan wat cijfers suggereren, niet omdat Amsterdam onveilig is, maar omdat kleine criminaliteit en overlast steeds zichtbaarder blijven terwijl politiecapaciteit onder druk staat.
Brussel – diversiteit en druk op openbare orde
In Brussel is bijna een derde tot bijna de helft van de bevolking in sommige wijken ‘foreign-born’, wat een enorme concentratie van migranten betekent ten opzichte van nationale gemiddelden. Rapporten en bewoners ervaren dat deze concentratie samenvalt met hoge werkloosheid onder jongeren, pockets van armoede en toenemende meldingen van problematiek in het openbare domein.
Hamburg & Duitsland – grootste doelwit van migratie binnen de EU
Duitsland is één van de grootste bestemmingen binnen de EU voor migranten. In 2024 was rond 20,9 % van de bevolking buiten Duitsland geboren. Nog steeds een van de hoogste percentages in Europa. In steden als Frankfurt of Hamburg ligt het aandeel buitenlanders zelfs nog hoger (bijvoorbeeld rond 29 % in Frankfurt volgens eerdere datasets).
Deze concentratie brengt druk op openbare diensten, politie en sociale voorzieningen en werd visueel duidelijk in sociale media en vlogcontent, zoals bij Kurt Caz, die in Hamburg laat zien hoe openbare gebruikersplekken en straatincidenten samengaan met zichtbaar geweldadig gedrag.
Barcelona – toerisme, migratie én straatcriminaliteit
Spanje was in 2023 een van de topbestemmingen voor immigranten binnen de EU (ongeveer 1 miljoen van de niet-EU migranten). In Barcelona combineert migratie zich met massatoerisme: drukte, snelle wisselingen van bevolkingsgroepen, en concrete incidenten rond zakkenrollerij en straatcriminaliteit zijn de dagelijkse realiteit.
Milaan – hoge migratie, kwetsbare groepen
Italië ontvangt ook een groot deel van de migranten in de EU. In steden als Milaan is een significant aandeel van de bevolking afkomstig uit het buitenland. Het gevolg: groepen zonder stabiele job of verblijf kunnen makkelijker terechtkomen in parallelle economieën die criminaliteit versterken. Dit zie je terug in de honderden telefoonwinkels in en rondom Milaan. Criminele jongeren die gestolen telefoons via deze shops verschepen naar andere landen, om ze daar te verkopen. De telefoonwinkels dienen hier als onderpand voor criminele activiteiten en witwas-praktijken.
Parijs – demografische druk en spanning in de banlieues
Frankrijk ontving tienduizenden migranten per jaar tot recent. In 2024 waren er in de EU bijna 912.355 eerste asielaanvragen, waaronder veel gericht op landen als Frankrijk. In de voorsteden van Parijs (banlieues) stapelen sociale problemen zich op: hoge jeugdwerkloosheid, drugsgebruik, concentratie van migranten en spanningen die af en toe uitmonden in rellen of massale politie-interventies.
Criminaliteit & registratie: cijfers vs wat men ziet
Of migratie de criminaliteit verdubbelt of dat misdrijven explosief groeien? Dat is statistisch onvermijdelijk geen simpel, eenduidig verband. Maar in de praktijk treden belangrijke dynamieken op:
- In Nederland gaf in 2023 ongeveer 20 % van de bevolking aan slachtoffer te zijn geweest van traditionele criminaliteit. Migranten en mensen van tweede generatie rapporteren iets vaker slachtofferschap (23–24 %) dan mensen van Nederlandse herkomst (18 %).
- CBS-research toont dat verdachten van bepaalde misdrijven afkomstig zijn uit groepen met migratieachtergrond, maar dat de proporties zijn gedaald sinds 2005.
Statistieken zoals deze suggereren gemengde trends, maar er zijn belangrijke redenen waarom officiële cijfers geen volledig beeld geven van wat er op straat gebeurt:
- onderrapportage: bewoners melden kleinere incidenten niet meer
- prioriteitsafwegingen: politie concentreert zich op zware misdaad
- registratiepraktijken: kleine overlast wordt niet wezenlijk vastgelegd
Met andere woorden: als mensen in een wijk dagelijks overlast ervaren maar níet melden omdat ze denken dat het niets oplevert, dan blijft die situatie officieel onzichtbaar, zelfs als bewoners en veiligheidsprofessionals het probleem wel degelijk voelen.
De kloof tussen beleid en praktijk
In steden als Hamburg en Brussel is het zorgelijk zichtbaar: beleid koos vaak voor de-escalatie en harm-reduction in plaatsen met hoge sociale druk. Het gevolg was dat openbare ruimtes op bepaalde plekken veranderden in permanente conflictzones, waar handhaving te weinig capaciteit heeft om effectief in te grijpen.
Dat werd zelfs vastgelegd op camera. YouTube-makers zoals Kurt Caz filmden in Hamburg en andere steden hoe spanningen en confrontaties zich ontvouwen op plekken die bedoeld waren als opvang of openbare gebruikersruimtes, en legden vast dat politie vaak kiest voor rust boven ingrijpende controle.
In Nederland liet YouTube-maker Dutch Travel Maniac beelden zien rond Ter Apel waar beveiliging en politie actief optreden om cameratoezicht te beperken, terwijl migranten zelf aangeven dat ze bewust voor Nederland kiezen vanwege zogenoemde kansen en voorzieningen (zoals een sterker sociale vangnet).
Migratie versnelt bestaande sociale problemen
Feit is dat migratie op zichzelf geen misdaad veroorzaakt. Maar grootschalige, snelle instroom zonder voldoende:
- spreiding over regio’s
- integratieprogramma’s
- werkgelegenheid
- handhavingscapaciteit
versterkt bestaande kwetsbaarheden in stedelijke gemeenschappen.
Dat maakt problemen niet onvermijdelijk, maar wel veel zichtbaarder en lastiger te beheersen.
Waarom cijfers de straatrealiteit onderschatten
De officiële statistiek vertelt één verhaal; gecontroleerd, genormaliseerd, en vaak afgeremd door methodologische keuzes. De straat vertelt een ander verhaal:
- minder aangiften in hoogdrukwijken
- politie met beperkte prioriteit
- onderhandeling tussen handhaving en sociale rust
Dat verschil creëert een kloof tussen wat officiële cijfers rapporteren en wat inwoners dagelijks ervaren.
Conclusie: Europese steden verliezen versnelt grip
Europese hoofdsteden zijn niet plotseling onveilig geworden. Maar:
• migratie groeide sneller dan beleid
• steden lopen achter in handhaving
• echte integratie blijft uit
• kleine criminaliteit blijft ondergerapporteerd waardoor huidige cijfers haaks staan op de realiteit
De migratiegolf is geen tijdelijke crisis meer. Ze is een permanente uitdaging.
Zolang het beleid blijft steken in beheer in plaats van het opschalen van effectieve oplossingen, zal de afstand tussen statistiek en werkelijkheid alleen maar toenemen.
Bronvermelding:
CheckOn is een onafhankelijk nieuwsnetwerk dat maatschappelijke ontwikkelingen onderzoekt en duidt. Lokaal en nationaal. Van onderzoeksjournalistiek tot regionale berichtgeving. Blijf op de hoogte via Facebook en X. Lokaal nieuws lees je op onze aangesloten regiowebsites; RegioPurmerend, RegioHoorn & RegioZaanstad.
