De vraag of Marco Borsato zijn juridische kosten kan verhalen op de tegenpartij houdt veel mensen bezig. Nu de strafzaak tegen de zanger is beëindigd zonder veroordeling, leeft bij het publiek de gedachte dat de gemaakte kosten automatisch kunnen worden teruggevorderd. In de Nederlandse rechtspraktijk ligt dat echter anders.
Geen automatische vergoeding bij vrijspraak of sepot
In Nederland geldt als uitgangspunt dat iedere partij in een strafzaak zijn eigen advocaatkosten betaalt. Dit blijft zo, ook wanneer een verdachte niet wordt veroordeeld of wanneer het Openbaar Ministerie besluit de zaak te seponeren. De gedachte hierachter is dat het strafrecht primair draait om waarheidsvinding en bescherming van de rechtsorde, niet om schadeverdeling tussen betrokkenen.
In uitzonderlijke gevallen kan de staat een beperkte vergoeding toekennen, maar deze dekt doorgaans slechts een klein deel van de daadwerkelijke kosten. Voor complexe en langdurige zaken, zoals die van Borsato, lopen de werkelijke advocaatkosten vaak aanzienlijk hoger op.
Wanneer is kostenverhaal wél mogelijk?
Er zijn juridisch gezien slechts twee routes waarmee een verdachte kan proberen kosten te verhalen op de tegenpartij. Beide kennen een hoge drempel.
1. Valse aangifte aantonen
De eerste mogelijkheid is aantonen dat de aangifte bewust en opzettelijk vals is gedaan. Dit vereist niet alleen dat de beschuldiging onjuist blijkt, maar ook dat kan worden bewezen dat de aangever willens en wetens heeft gelogen. In de praktijk is dit zeer lastig. Twijfel aan verklaringen of gebrek aan bewijs is onvoldoende om van een valse aangifte te spreken.
2. Civiele procedure wegens onrechtmatige daad
Daarnaast kan een civiele procedure worden gestart waarin wordt gesteld dat de tegenpartij onrechtmatig heeft gehandeld en daarmee schade heeft veroorzaakt. Ook hier geldt dat rechters uiterst terughoudend zijn, zeker bij zedenzaken. Alleen wanneer sprake is van misbruik van recht of handelen te kwader trouw maakt zo’n vordering kans van slagen.
Waarom de lat zo hoog ligt
De rechtspraak hanteert bewust strenge criteria. Een laagdrempelig kostenverhaal zou kunnen leiden tot terughoudendheid bij slachtoffers om aangifte te doen uit angst voor financiële consequenties. Dat zou de toegang tot het recht en de meldingsbereidheid ondermijnen.
Realistische inschatting
Zonder een rechterlijke vaststelling dat sprake is geweest van een valse aangifte, is de kans dat Marco Borsato zijn volledige juridische kosten kan verhalen zeer klein. In de meeste vergelijkbare zaken blijft het bij het dragen van de eigen kosten, eventueel aangevuld met een beperkte tegemoetkoming van de staat.
Conclusie
Hoewel het begrijpelijk is dat vrijspraak of sepot verwachtingen wekt over compensatie, biedt het Nederlandse recht daarvoor slechts in uitzonderlijke situaties ruimte. Vooralsnog lijkt het verhalen van de volledige juridische kosten in deze zaak juridisch gezien onwaarschijnlijk.
