In Madrid en honderden andere Spaanse gemeenten zijn woensdag grote demonstraties gehouden uit solidariteit met Ceuta. De protesten krijgen extra lading door een uitgelekt politierapport over de massale grensoversteek van eind juli. Daarin wordt gesproken over een vooraf gepland proces en actieve sturing door Marokkaanse agenten. De Spaanse regering ligt daardoor opnieuw zwaar onder vuur.
Op 30 en 31 juli kwamen naar schatting ruim 70.000(!) mensen vanuit Marokko de Spaanse enclave Ceuta binnen. Wat aanvankelijk vooral werd gepresenteerd als een uitzonderlijk grote migratiecrisis, krijgt door een rapport van het Spaanse Centro Nacional de Inmigración y Fronteras (CENIF) een andere dimensie.
Volgens het ongeveer 55 pagina’s tellende politierapport was de beweging van tienduizenden mensen niet zomaar een spontane gebeurtenis. De onderzoekers spreken van een proces waarvoor voorafgaande planning nodig moet zijn geweest.
Marokkaanse agenten zouden migranten hebben gestuurd
Opvallend zijn vooral de bevindingen over de gebeurtenissen aan de Marokkaanse kant van de grens.
Volgens het CENIF was de aanwezigheid van Marokkaanse politie en militairen rond de grens aanvankelijk opvallend beperkt. Daarnaast zouden personen die volgens de onderzoekers tot de Marokkaanse veiligheidsdiensten behoorden groepen mensen hebben gemonitord, aangestuurd en richting onder meer de grensovergang bij El Tarajal hebben geleid.
Het rapport beschrijft een strategie waarbij de druk op de Spaanse grensbewaking stapsgewijs werd opgevoerd. Het eerste doel zou zijn geweest om de grensorganisatie maximaal te belasten tot deze bezweek. Vervolgens moest volgens de analyse de Spaanse capaciteit om nog effectief te reageren worden uitgeschakeld.
Ook op sociale media zagen onderzoekers vlak voor de gebeurtenissen opvallende activiteit. Op 28 juli nam het aantal berichten waarin mensen werden aangespoord naar Ceuta te trekken plotseling sterk toe. Van de telefoonnummers die volgens onderzoekers een belangrijke rol speelden bij het verspreiden van berichten had ongeveer 90 procent een Marokkaans nummer.
Geen vast bewijs dat regering Marokko opdracht gaf
Het politierapport wijst nadrukkelijk op de rol van Marokkaanse veiligheidsfunctionarissen en concludeert dat de gebeurtenissen niet als toevallig of spontaan kunnen worden beschouwd. Maar daarmee staat niet vast dat de Marokkaanse regering in Rabat opdracht heeft gegeven voor de operatie.
Het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken benadrukte woensdagavond dat de politie op dit moment geen regering, veiligheidsdienst of persoon heeft kunnen aanwijzen als de uiteindelijke opdrachtgever achter de massale grensoversteek. De zogenoemde “intellectuele auteur” is volgens de politie nog onbekend.
Regering-Sánchez onder zware druk
Juist dat rapport veroorzaakt ondertussen grote politieke problemen voor premier Pedro Sánchez.
Zijn regering heeft Marokko de afgelopen maand niet verantwoordelijk gehouden voor de gebeurtenissen in Ceuta. Minister van Binnenlandse Zaken Fernando Grande-Marlaska vroeg na het uitlekken van het rapport daarom met spoed uitleg aan de leiding van de Nationale Politie.
Volgens politiedirecteur Francisco Pardo kende hij het rapport zelf niet. De onderzoeksrechter zou de betrokken onderzoekers hebben opgedragen de inhoud niet met hun superieuren te delen.
Minister Félix Bolaños zegt dat de regering het document nu bestudeert en pas conclusies wil trekken wanneer alle informatie is onderzocht. Hij ontkent dat de regering informatie voor de Spaanse bevolking heeft achtergehouden.
De oppositie neemt daar geen genoegen mee. Zowel de conservatieve Partido Popular als Vox beschuldigt de regering ervan Marokko te hebben ontzien en eist volledige openheid over wat de regering wist over de gebeurtenissen in Ceuta.
Tienduizenden demonstranten in Madrid
Tegelijkertijd gingen woensdag in heel Spanje mensen de straat op. De acties vielen samen met de Dag van Ceuta en werden gehouden in meer dan 250 gemeenten.
Vooral in Madrid was de opkomst groot. Over het exacte aantal bestaat discussie. De vertegenwoordiging van de Spaanse regering sprak van ongeveer 50.000 demonstranten, terwijl de Madrileense burgemeester José Luis Martínez-Almeida het aantal op meer dan 150.000 schatte.
Beelden van de demonstratie tonen grote mensenmassa’s en veel Spaanse vlaggen. Ook prominente politici zoals PP-leider Alberto Núñez Feijóo en de Madrileense regiopresident Isabel Díaz Ayuso sloten zich bij de demonstratie aan.
Berichten op sociale media waarin wordt gesproken over “miljoenen Spanjaarden” die woensdagavond de straat op zouden zijn gegaan, kunnen op dit moment echter niet met betrouwbare cijfers worden bevestigd.
Crisis rond Ceuta krijgt nieuwe dimensie
Een maand na de gebeurtenissen is de crisis daarmee nog lang niet voorbij. Duizenden migranten verblijven nog altijd in Ceuta en de Spaanse autoriteiten moeten ondertussen niet alleen antwoord geven op de humanitaire en veiligheidsproblemen in de stad.
De veel grotere vraag wordt nu wat er precies aan de Marokkaanse kant van de grens is gebeurd.
Als vervolgonderzoek bevestigt dat Marokkaanse veiligheidsfunctionarissen bewust hebben geholpen bij het sturen van tienduizenden mensen richting Spaans grondgebied, kan de kwestie uitgroeien van een migratiecrisis tot een ernstige diplomatieke confrontatie tussen Spanje en Marokko.
Voorlopig ligt die vraag bij de Spaanse politie en de Audiencia Nacional. Het uitgelekte rapport heeft in ieder geval één ding veranderd: de gebeurtenissen van 30 en 31 juli worden in Spanje niet langer uitsluitend bekeken als een ongecontroleerde migratiegolf.
