De militaire dienstplicht bestaat in Nederland officieel nog altijd, maar jongeren worden sinds 1997 niet meer verplicht opgeroepen. Het kabinet wil dat voorlopig zo houden, maar zet tegelijkertijd stappen richting een systeem waarbij in de toekomst een deel van de jongeren wél verplicht kan worden opgeroepen.
Het kabinet wil de Nederlandse krijgsmacht de komende jaren flink uitbreiden. Het doel is een krijgsmacht van minimaal 122.000 militairen, reservisten en burgermedewerkers. Om dat aantal te bereiken wordt eerst geprobeerd zoveel mogelijk mensen vrijwillig voor Defensie te laten kiezen.
Een belangrijk onderdeel daarvan is het Dienjaar Defensie. Jongeren kunnen zich vrijwillig aanmelden om een jaar bij de krijgsmacht te werken. Ook worden 17-jarigen benaderd met een Defensie-enquête, waarmee Defensie onder meer wil peilen hoeveel belangstelling er is voor werken bij de krijgsmacht. Het Dienjaar zelf is op dit moment nadrukkelijk niet verplicht.
Selectieve opkomstplicht
Als vrijwillige werving onvoldoende mensen oplevert, wil het kabinet echter verder kunnen gaan. In het regeerakkoord staat dat dan een selectieve opkomstplicht kan worden overwogen. Dat betekent dat niet automatisch iedere jongere verplicht in militaire dienst hoeft, maar dat Defensie een bepaalde groep kan selecteren en oproepen.
Staatssecretaris van Defensie Derk Boswijk zei eerder in de Tweede Kamer te hopen dat zo’n verplichting niet nodig zal zijn, maar kon een verplichte oproep niet uitsluiten. Volgens Defensie wordt gewerkt aan een systeem dat tussen volledige vrijwilligheid en een daadwerkelijke opkomstplicht in kan zitten.
Daarbij worden verschillende stappen onderzocht, waaronder een verplichte enquête, een mogelijke verplichte keuring en uiteindelijk het selectief oproepen van mensen.
Dienstplicht bestaat al
Een belangrijk verschil is dat Nederland de dienstplicht nooit heeft afgeschaft. Mannen en vrouwen tussen de 17 en 45 jaar vallen er in principe onder. Sinds 1 mei 1997 is alleen de zogenoemde opkomstplicht opgeschort. Daardoor krijgt een 17-jarige nog steeds een brief over de dienstplicht, maar hoeft diegene zich niet bij een kazerne te melden.
De overheid benadrukt op dit moment zelfs nog dat dienstplichtigen niet worden opgeroepen. Een eventuele selectieve opkomstplicht zou dus een duidelijke verandering zijn ten opzichte van de situatie van de afgelopen bijna dertig jaar.
Niet iedereen hoeft straks het leger in
De plannen betekenen daarom niet dat vanaf volgend jaar alle Nederlandse jongeren verplicht een jaar het leger in moeten. Eerst zet het kabinet sterk in op vrijwillige instroom.
Maar de politieke koers is wel veranderd: waar een verplichte militaire opkomst jarenlang nauwelijks aan de orde was, wordt nu concreet voorbereid hoe een gedeeltelijk verplicht systeem eruit zou kunnen zien wanneer Defensie onvoldoende mensen vrijwillig weet te vinden.
In de Tweede Kamer bestaat daar ook weerstand tegen. Onder meer SP en DENK hebben zich tegen een herinvoering van een opkomstplicht uitgesproken. Tegelijk ziet het kabinet uitbreiding van de krijgsmacht als noodzakelijk vanwege de verslechterde veiligheidssituatie in Europa.
Ik zou zelf vooral deze invalshoek aanhouden, omdat “dienstplicht wordt weer ingevoerd” feitelijk niet klopt: die bestaat al. Het nieuwswaardige is dat het kabinet voor het eerst serieus toewerkt naar een selectieve verplichte opkomst als vrijwillige werving niet genoeg oplevert.
